استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین آقای محمد جواد فدایی
محقق: مریم السادات سید خاموشی (۱۴۰۴/۰۹/۲۷)
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبيين مفهوم «حريم» در قرآن كريم و استخراج دلالتهاي تربيتي آن انجام شده است. اين مفهوم، كه از مباني بندگي و هدايت الهي محسوب ميشود، در ادبيات تربيتي اسلام كمتر مورد تحليل نظاممند قرار گرفته است. اين مطالعه با رويكردي بنيادي و بهروش تحليل محتواي كيفي متون ديني، شبكهي معنايي حريم را در قرآن بررسي كرده است. بدين منظور، ريشهي «حرم» به عنوان مفهوم محوري و ريشههاي مرتبط يا متضادِ «حصن»، «حدد»، «حفظ»، «عفف» و «حلل» با استناد به منابع لغوي و چهار تفسير معتبر (الميزان، نمونه، نور و پرتوي از قرآن) تحليل شدهاند. نتايج نشان ميدهد كه حريم در قرآن، شبكهاي منسجم از اوامر و نواهي الهي است كه سبكي از زندگي توحيدي را براي تربيت و رشد همهجانبهي انسان طراحي ميكند. نوآوري اصلي اين پژوهش، ارائهي الگويي دو سطحي از «تربيت مبتني بر حريم» است: سطح نخست، «برنامهريزي تربيتي» كه به مباني و چارچوبها ميپردازد، و سطح دوم، «عمليات تربيتي» كه در قالب «روش قانونگذاري تربيتي» تحقق مييابد. از مهمترين دلالتهاي استخراجشده ميتوان به ضرورت تبيين دقيق حدود، توجه به شرايط اضطراري، نقش علم در تشخيص مرزها و تناسب مجازات با تخلف از حريم اشاره كرد. در مجموع، اين پژوهش چارچوبي مفهومي براي نظريهپردازي و عمل در نظام تربيت اسلامي فراهم ميآورد.
کلیدواژه ها: حريم قرآني، دلالتهاي تربيتي، تحليل محتواي كيفي، حدود الهي، تربيت مبتني بر حريم، روش قانونگذاري تربيتي.